Video's en verhalen

De wereldreis van de Colin-Archerkotter Holland

Op 11 juli 2020 start de 20ste  editie van de Colin Archer Memorial Race

van Lauwersoog naar Larvik, Noorwegen. 

In 1938 zeilde de Zaandijker Ko Kuyt op de Colin-Archerloodskotter Holland in slechts vier weken van New York naar Hoek van Holland.

CAMR-deelnemer Frank van Koten schreef een verslag over een uitzonderlijke prestatie.

Joshua Slocum

De zeezeiler Ko Kuyt (geb. 1878) had grootse plannen om solo rond de wereld  te varen. Zijn jeugdheld was de Amerikaanse kapitein Joshua Slocum, die in 1895 met de Spray ook zo’n reis had gemaakt. De twee mannen hadden overeenkomsten. Beiden waren kapiteins geweest met ervaring in Aziatische wateren in de vrachtvaart. Ze navigeerden met gegist bestek en zonder chronometer, wat de lengtevinding erg moeilijk maakte. Zelfs de boten van de heren hadden dezelfde afmetingen: 39 voet lang en 14 voet breed. Ook zaten ze beiden steeds krap bij kas en allebei maakten ze op 60-jarige leeftijd een tweede rondje wereld niet af. Erger nog, Slocum vertrok op 14 november 1909 met de Spray richting West-Indië, waarna niets meer van hem werd vernomen.

Dirk Hofman

Tijdens de voorbereidingen werd Ko achtervolgd door een gefascineerde jongeman, die steeds opdook met de vraag of hij mee mocht. De aanhouder won, Dirk Hofman mocht zonder enige kennis van (zeil)zaken mee op wereldreis.

Na veel mitsen en maren vertrokken ze op 22 augustus 1937 vanuit IJmuiden, met de 40 jaar oude Colin-Archerloodskotter Holland. Echter, het liep niet allemaal zoals gepland. 

Na de start in IJmuiden stond de wind NW in het Engelse Kanaal, ideaal om snel via Lissabon, Gambia te bereiken. Tijdens de oceaanoversteek naar Puntas Arena (Argentinië) bleek het geluk van de zeilers wat opgedroogd. Het onderwaterschip met de nieuwe antifouling uit Gambia groeide zo hard aan dat er na een paar dagen al onder de boot een hele dierentuin graasde in de meters lange wieraangroei. Daarnaast werd de onervaren Dirk plotseling doodziek door malaria. Ko had zijn handen vol aan het de sturen van de boot en vooral met de ziekenverzorging. Het liep goed af, uiteindelijk na 71 dagen met een nog half levende Dirk bereikten ze ‘de wallekant’! 

Ko riep dan ook opgewekt vanuit de kuip “dit moet Noord-Brazilië” zijn, waarna Dirk zich nog net half kon oprichten en kijkend uit de patrijspoort riep: “ja, ik zie een boom”. 

Helaas voor de hondszieke Dirk en energieke Ko werd de ronding van Kaap Hoorn geschrapt en moesten ze tevreden zijn met een lusje Atlantic via Cayenne, Paramaribo, Curaçao, New York, Shoreham (Groot-Brittannië) en terug naar Zaandijk.

Anthony Fokker

Kuyt was geen rijk man. In 1934 kon hij dankzij de hulp van zijn familie wel voor 2250 gulden (nu plm. 40.000 euro) de kotter kopen, maar later had hij sponsors nodig. Onderweg kon de sportief ogende en met vele talen bewapende Ko de boordkas goed spekken met zijn vlotte lezingen voor ieder die het wel of niet wilde horen. 

Zo wist hij op Curaçao een nieuw grootzeil met een zware fok bij elkaar te praten en in New York maakte hij grote indruk bij de gezagvoerders van de Atlantische lijnvaart met zijn laconieke en humoristische lezingen voor de leden van de jachtclub. Bij deze clublezing was ook Anthony Fokker aanwezig, die Ko uitnodigde de Holland te verhalen naar de chique Mautak Yachtclub op Long Island. Het was handig dat Kuyt daar de refit en voorbereiding voor de terugweg kon doen en tegelijk Fokkers nieuwe bezit kon bezichtigen, een 35 meter lange, grijze, van mahonie gebouwde motorboot, in art-decostijl ingericht. Met de 2x600 pk. Wright Typhoon motoren was de topsnelheid 55 km./uur.

Twee weken lang filmde de mediageile Fokker de werkzaamheden en het vertrek van de Holland. Ko moet later een gat in de lucht gesprongen hebben toen hij de film van Fokker thuis bij de post zag. De filmvertoning was bij de lezingen later in Nederland vaak het hoogtepunt van de avond. Helaas liep het 

voor zowel voor de film als voor de motorboot, genaamd QED, slecht af. 

Het schip brandde volledig af bij een proefvaart in oktober 1939 en Fokker overleed kort daarna. De film van Fokker werd tijdens de Tweede Wereldoorlog in Amsterdam door de nazi’s geconfisqueerd en is sindsdien spoorloos. 

De  terugreis

Ko gooit dus op 2 augustus 1938 zijn trossen los bij de Moutauk Yacht Club voor de Atlantische oceaanoversteek New York – IJmuiden om zijn lusje Atlantische Oceaan met een inmiddels herstelde Dirk af te maken.

De stemming is opperbest. 

Ko besluit om via de kortere maar koudere noordelijke route naar huis te zeilen, nu de boot met de nieuwe zeilen en lange boegspriet goed door de verwachte hoge zeeën loopt. Haast heeft Ko wel, hij mist zijn vrouw en zijn twee zonen Kees en Jaap. Vrij snel na afvaart komen ze terecht in een dichte hardnekkige mist en Anthony Fokker met zijn design grijze aluminium racer zien ze al snel niet meer. Dwars, op 5 augustus 1938, komt lichtschip Nantucket vaag door de mist in beeld en draait ook de wind naar ZW, fors in kracht toenemend. Nu stuift de kotter hard en stabiel de golven op en af, het log springt regelmatig over de 8 knoop. Eindelijk kan hij bewijzen aan de rest van de wereld dat hij met zijn Colin-Archerboot een rete snelle zeiler is.

Na de depressies staat weer snel de grote kluiver op de boegspriet. De wind draait vaak en na overstag verplaatsen ze regelmatig de binnenballast: waterblikken, voorraden, kettingen enzovoort.

Bezoek aan stuurboord

Op 14 augustus, met het log op 1300 mijl en in een zware bui over bakboord aan de wind ploegend, is er aan stuurboord opeens bezoek.

De Kellerwald, uit Hamburg, loopt aan lij voorbij, vlakbij de Holland. De kapitein gaat enthousiast met de groetvlaggen aan de gang en blijkt ook nog een talentvol fotograaf. 

Hij stuurt na zijn aankomst in Hamburg zijn foto meteen naar Zaandijk.

Een voorspoedige terugreis

Na een periode van mist en windstilte trekt de wind goed aan. Op 22 augustus zit de snelheid er goed in. Met 2300 mijl op het log zijn de Scilly’s niet ver meer. De vogels komen al over en de grootste oceaanreus, de legendarische Franse Normandie, komt langszij om te groeten door het strijken van de vlag. De Holland zit met de navigatie dus op de goede rails naar het Engels Kanaal.

Twee dagen later na deze ontmoeting gaan ze op 31 augustus rond de Lizard, om op 3 september, na een paar uur wachten op hoog water, Shoreham Harbour binnen te kunnen lopen. 

Een zeereis van een jaar en drie weken met op het log een afstand van 14000 (!) zeemijl kon niet geheim blijven bij de Nederlandse en Engelse pers.

Op 6 september start de laatste etappe van Shoreham naar Zaandijk in zwaar buiig weer, met een onstuimige noordenwind op de kop. Het is “maar een gewone storm” volgens Ko. De Holland moet tegen de wind in opboksen, tegen zware korte golven in en na wat grondzeeën zeilen ze dan maar de Nieuwe Waterweg op naar Maassluis.

Daar is het een drukte van belang omdat allerlei zeiljachten, waaronder de Schollevaer en de Zeearend van de Zaandammers C. en W. Bruynzeel, liggen te wachten op beter weer voor zeilwedstrijden op zee. Maar de pers is daar al uitgebreid aanwezig, speciaal voor de verhalen van Ko en Dirk met hun Colin-Archerloodskotter.

Twee aankomsten

De Zeearend die de fervente wedstrijdzeiler Cees Bruynzeel in 1936 voor eigen gebruik liet bouwen, nam in 1937 deel aan de Fastnet-race, die hij ook won. 

In 1936 startte hij voor de deelname aan de 4000 mijl lange Bermuda Race: Newport-Bermuda-Cuxhaven. Dit was een propagandawedstrijd voor de opening van de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn. Ook deze race won Bruynzeel en het gefilmde reisverslag van bemanningslid Jan Hin, ‘4000 mijlen onder zeil’ is te zien bij  www.eyefilm.nl. Later bleek dat alle internationale zeejachten zich hadden teruggetrokken van deelname aan deze propagandarace voor de nazi’s. Op weg naar de thuishaven Zaandam sleepte de havendienst de Zeearend en zijn bemanning ter viering van deze overwinning voor de feestelijke optocht door het Noordzeekanaal, begeleid door zeilkano’s en motorboten.

Op 10 september 1938 zeilde Ko Kuyt, samen met Dirk Hofman, met de bijna versleten Hollandse vlag in top met een zwakke westenwind ook zijn triomftocht door het Noordzeekanaal. Ze werden omringd door zwaaiend publiek, vele bootjes en zeiljachten en zelfs door zwemmende mensen. De spoorbrug van Velsen en de Hembrug bleven lang open staan en rond de sluis van Zaandam zag het zwart van de bewonderaars. 

Ko Kuyt schreef daarna een boek over zijn reis, waarvan de laatste zin luidde: “En dit is het einde van onze schone tocht……”

Een onfortuinlijke afloop 

Na dit succes moest er een tweede reis komen. Op 30 augustus 1939 vertrok hij weer, maar nu solo. Korte tijd later, toen hij met ruw weer onder de Zuid-Engelse kust voor anker lag, kreeg hij het bericht dat de Tweede Wereldoorlog was uitgebroken. 

Op de terugweg werd hij in Duinkerken gevangen gezet, waarom is niet duidelijk geworden, maar toch bereikte hij later zijn gezin weer. Kuyt hervatte zijn lezingen, maar toen hij in november 1941 weigerde voor de Duitse organisatie Kraft durch Freude te spreken, werd hij gearresteerd en overgebracht naar de strafgevangenis in Kleef. In april 1942 werd Ko uit de gevangenis ontslagen, geestelijk en lichamelijk gebroken. Hij overleed enkele maanden later.

Epiloog

De opgewekte en humoristische schrijfstijl van Ko Kuyt in zijn boek ‘De Holland’ wekt misschien de indruk dat hij als zeezeiler met de Franse slag aan de gang ging. Niets is minder waar. De keuze van het type boot, de belading en uitrusting met de lange voorbereiding, zijn gedegen kennis van de navigatie en het professionalisme als scheepsmachinist, stuurman en schipper, wijzen daar allerminst op. Bovenal was hij in hart en nieren een moedige, hartstochtelijke zeezeiler-oude-stijl zoals vroeger, zonder toeters en bellen.  Ko Kuyt zeilde een zeer snel lusje Atlantic met een sterke, snelle werkboot en met een ijzeren discipline en grote kunde. Het was zeker gelukt om zijn tweede tocht rond de wereld te voltooien ware het niet dat die helaas afgebroken werd door een verschrikkelijke wereldoorlog. 

Dit artikel werd geschreven met het oog op de 20ste Colin Archer Memorial Race 2020, die op 11 juli te Lauwersoog van start gaat. Zie voor meer informatie www.camr.nl

Bronnen

Ko Kuyt, De ‘Holland’. P.N. van Kampen & Zoon 1938.

J. Leather, Colin Archer and the seaworthy double-ender, Ford Maritime 1979.

Colin Archer register van Jul Nielsen, Risor. 

Archief Jaap Stam, Heiloo februari 2019.

Maritiem Museum Rotterdam

Frank van Koten, Fenik, zeilvereniging Het Y, Durgerdam